Nguồn cung stablecoin đa chuỗi: Cách tránh đếm trùng

Nguồn cung stablecoin đa chuỗi không thể được tính chính xác bằng cách cộng totalSupply của mọi hợp đồng có cùng tên hoặc ký hiệu. Một hợp đồng có thể do tổ chức phát hành tạo trực tiếp, trong khi hợp đồng khác chỉ đại diện cho token đang bị khóa trên blockchain gốc. Nếu cộng cả token bị khóa và token được bridge phát hành tương ứng, cùng một đơn vị giá trị sẽ bị tính hai lần.

Cách tiếp cận phù hợp là xác định quan hệ giữa các hợp đồng, đối chiếu số dư trong hợp đồng khóa với lượng token đại diện đã được tạo, sau đó chọn một định nghĩa nguồn cung nhất quán. Do số dư on-chain và trạng thái bridge thay đổi liên tục, bài viết tập trung vào quy trình kiểm tra thay vì đưa ra một con số tổng hợp tại một thời điểm cụ thể.

Table of Contents

Vì sao nguồn cung stablecoin đa chuỗi dễ bị đếm trùng?

Một stablecoin có thể xuất hiện trên nhiều blockchain theo các cơ chế khác nhau:

  • Tổ chức phát hành trực tiếp mint token trên từng blockchain và chấp nhận quy đổi theo cùng một cơ chế.
  • Token được khóa trên chain gốc, còn bridge mint một phiên bản đại diện trên chain đích.
  • Token bị burn trên chain nguồn rồi được tổ chức phát hành hoặc giao thức được ủy quyền mint lại trên chain đích.
  • Một bên thứ ba nhận stablecoin làm tài sản bảo chứng rồi phát hành token mới có tên hoặc ký hiệu tương tự.
  • Stablecoin tiếp tục được bridge qua nhiều lớp, tạo thành chuỗi tài sản đại diện lồng nhau.

Tên token, logo và ticker không đủ để phân biệt các trường hợp này. Ngay cả nhãn canonical do một blockchain hoặc bridge sử dụng cũng không tự động có nghĩa token được tổ chức phát hành stablecoin tạo trực tiếp. Người kiểm tra cần dựa vào địa chỉ hợp đồng, quyền mint, cơ chế quy đổi và dòng tài sản thực tế.

Có thể bắt đầu bằng hướng dẫn phân biệt stablecoin native và bridged, sau đó mới đi sâu vào việc đối chiếu nguồn cung.

Phân loại stablecoin trước khi cộng nguồn cung

Ảnh minh hoạ: Nguồn cung stablecoin đa chuỗi: Cách tránh đếm trùng

Stablecoin do tổ chức phát hành tạo trực tiếp

Đây là token được phát hành trên một blockchain dưới sự kiểm soát trực tiếp hoặc được ủy quyền rõ ràng bởi tổ chức phát hành. Dấu hiệu cần kiểm tra gồm:

  • Địa chỉ hợp đồng xuất hiện trong tài liệu hoặc danh sách hợp đồng chính thức của tổ chức phát hành.
  • Vai trò quản trị, minter, burner hoặc proxy admin có liên hệ xác minh được với tổ chức phát hành hay đơn vị được ủy quyền.
  • Token nằm trong phạm vi quy đổi được tổ chức phát hành công bố.
  • Hoạt động mint và burn phản ánh cơ chế phát hành, quy đổi hoặc chuyển liên chuỗi đã được mô tả.

Nếu một stablecoin được phát hành trực tiếp trên nhiều chain, nguồn cung kinh tế thường được tính bằng tổng lượng lưu hành hợp lệ trên các chain đó. Tuy nhiên, vẫn phải loại trừ số dư không được xem là lưu hành theo phương pháp đã chọn, chẳng hạn token nằm trong ví kho bạc nếu tổ chức phát hành cũng loại trừ khoản này.

Khả năng đổi token với đơn vị phát hành là bằng chứng quan trọng nhưng cần kiểm tra theo điều kiện thực tế. Một checklist kiểm tra quy đổi stablecoin có thể giúp tách quyền yêu cầu quy đổi khỏi giả định rằng mọi token cùng ticker đều được chấp nhận.

Tham khảo thêm:  Stablecoin là gì? Cơ chế giữ giá và rủi ro cần biết

Stablecoin được khóa và chuyển qua bridge

Với mô hình lock-and-mint, người dùng gửi stablecoin vào hợp đồng khóa hoặc ví lưu ký trên chain nguồn. Bridge sau đó mint token đại diện trên chain đích. Khi rút ngược, token đại diện thường bị burn và tài sản gốc được mở khóa.

Trong mô hình này:

  • Token trong hợp đồng khóa vẫn có thể nằm trong totalSupply của hợp đồng gốc.
  • Token đại diện trên chain đích có totalSupply riêng.
  • Hai số dư cùng phản ánh một lượng giá trị kinh tế nếu token đại diện được bảo chứng đầy đủ bằng tài sản đang khóa.

Vì vậy, cộng trực tiếp hai totalSupply sẽ làm tăng giả tạo tổng nguồn cung.

Cơ chế burn-and-mint giữa các chain

Một số hệ thống chuyển stablecoin bằng cách burn token trên chain nguồn và mint lượng tương ứng trên chain đích. Không có tài sản gốc nằm lâu dài trong hợp đồng khóa như mô hình lock-and-mint.

Nếu cả hai hợp đồng đều là phiên bản được tổ chức phát hành công nhận, có thể cộng nguồn cung đang tồn tại trên các chain tại cùng một thời điểm. Tuy nhiên, cần lưu ý giao dịch đang chờ xác nhận: token có thể đã bị burn ở chain nguồn nhưng chưa được mint ở chain đích. Không nên cộng các sự kiện lịch sử đã burn vào nguồn cung hiện tại.

Token do bên thứ ba phát hành dựa trên stablecoin

Một giao thức có thể nhận stablecoin rồi phát hành token biên nhận, token bọc hoặc tài sản tổng hợp. Token mới không nhất thiết là cùng một stablecoin, dù có giá mục tiêu tương tự.

Trong báo cáo toàn thị trường, hai tài sản nên được trình bày riêng. Nếu mục tiêu là đo nghĩa vụ kinh tế không trùng lặp trong một cấu trúc bảo chứng, cần thể hiện rõ stablecoin gốc đang bị khóa và token nào là quyền đòi hỏi đối với số tài sản đó.

Ba chỉ số nguồn cung cần tách biệt

Trước khi thu thập dữ liệu, cần xác định đang đo chỉ số nào.

Nguồn cung theo hợp đồng

Đây là giá trị totalSupply trả về từ từng hợp đồng token. Chỉ số này hữu ích để kiểm tra trạng thái kỹ thuật nhưng không mặc nhiên bằng nguồn cung lưu hành hoặc nguồn cung kinh tế.

totalSupply có thể bao gồm token trong ví kho bạc, hợp đồng bridge, địa chỉ bị hạn chế chuyển hoặc các tài khoản đặc biệt khác. Với token có cơ chế rebase, share accounting hoặc proxy nâng cấp, cách đọc còn phụ thuộc vào thiết kế hợp đồng.

Nguồn cung lưu hành trên từng chain

Chỉ số này cố gắng phản ánh lượng token có thể lưu chuyển trên một blockchain theo bộ quy tắc cụ thể. Công thức khái quát là:

Nguồn cung lưu hành = totalSupply - các số dư bị loại trừ

Danh sách bị loại trừ phải được công bố rõ. Không nên tự động loại mọi token bị khóa, đóng băng hoặc mất khóa riêng, vì chúng có thể vẫn là nghĩa vụ đang tồn tại của tổ chức phát hành.

Nguồn cung kinh tế không trùng lặp

Đây là chỉ số phù hợp khi cần biết có bao nhiêu đơn vị giá trị stablecoin thực sự tồn tại trong toàn bộ hệ thống đa chuỗi. Một token gốc đang khóa và token đại diện tương ứng chỉ được tính một lần.

Nguồn cung kinh tế không trùng lặp khác với tổng số token hiển thị trên các blockchain. Báo cáo cần ghi đúng tên chỉ số để người đọc không hiểu nhầm.

Quy trình kiểm tra nguồn cung stablecoin đa chuỗi

Bước 1: Chốt phạm vi và thời điểm

Hãy xác định rõ:

  • Stablecoin và các biến thể nào thuộc phạm vi kiểm tra.
  • Những blockchain nào được đưa vào báo cáo.
  • Thời điểm chụp dữ liệu hoặc block tham chiếu trên từng chain.
  • Chỉ số cần tính là nguồn cung theo hợp đồng, nguồn cung lưu hành hay nguồn cung kinh tế không trùng lặp.

Không nên ghép số dư lấy ở các ngày khác nhau nếu stablecoin có hoạt động mint, burn hoặc bridge đáng kể trong khoảng thời gian đó.

Bước 2: Lập danh sách hợp đồng từ nguồn chính thức

Với mỗi blockchain, ghi nhận địa chỉ hợp đồng, số thập phân, loại hợp đồng và nguồn xác nhận. Thứ tự ưu tiên có thể gồm:

  1. Danh sách hợp đồng do tổ chức phát hành công bố.
  2. Tài liệu của bridge hoặc blockchain liên quan.
  3. Mã nguồn hợp đồng đã xác minh trên trình khám phá blockchain.
  4. Quyền quản trị, minter, burner và proxy admin đọc trực tiếp từ hợp đồng.
  5. Dữ liệu từ nền tảng tổng hợp, chỉ dùng để tham khảo và đối chiếu chéo.
Tham khảo thêm:  Rủi ro đối tác stablecoin: Cách lập bản đồ quan hệ

Không xác nhận token chỉ dựa trên tên, ticker, logo hoặc thứ hạng tìm kiếm trong ví và trình khám phá blockchain.

Bước 3: Xác định cơ chế phát hành của từng hợp đồng

Mỗi hợp đồng nên được gắn một trong các nhãn sau:

  • Phát hành trực tiếp bởi tổ chức phát hành.
  • Token đại diện theo mô hình lock-and-mint.
  • Token tham gia cơ chế burn-and-mint liên chuỗi.
  • Token bọc hoặc tài sản tổng hợp do bên thứ ba tạo.
  • Chưa đủ bằng chứng để phân loại.

Nếu là hợp đồng proxy, cần kiểm tra cả địa chỉ proxy và implementation. Việc mã nguồn implementation giống hợp đồng chính thức không đủ chứng minh quyền phát hành nếu proxy admin hoặc minter thuộc một chủ thể khác.

Bước 4: Thu thập nguồn cung và số dư cần loại trừ

Đọc totalSupply tại block tham chiếu, sau đó xác định các địa chỉ có vai trò đặc biệt:

  • Hợp đồng hoặc ví bridge đang giữ tài sản gốc.
  • Ví kho bạc và ví vận hành của tổ chức phát hành.
  • Địa chỉ burn nếu token sử dụng cách gửi token thay vì giảm totalSupply.
  • Hợp đồng staking, vault hoặc pool chỉ nắm giữ token thay mặt người dùng.
  • Địa chỉ có trạng thái đặc biệt theo chính sách nguồn cung đã công bố.

Token nằm trong pool thanh khoản hoặc vault không nhất thiết phải bị loại khỏi nguồn cung. Đây thường chỉ là thay đổi nơi lưu giữ, không phải việc token ngừng tồn tại hoặc bị thay thế bằng một đại diện đa chuỗi.

Bước 5: Đối chiếu tài sản khóa với token được mint

Với bridge lock-and-mint, cần so sánh:

  • Số dư stablecoin gốc tại hợp đồng hoặc địa chỉ khóa.
  • Tổng nguồn cung token đại diện trên chain đích.
  • Lượng token đang chờ xử lý trong giao dịch liên chuỗi.
  • Phí bridge, giới hạn làm tròn và khác biệt số thập phân.
  • Nhiều phiên bản token đại diện cùng sử dụng một kho tài sản bảo chứng hay không.

Trong trạng thái bình thường, lượng token đại diện phải có quan hệ giải thích được với tài sản khóa. Chênh lệch không tự động chứng minh có vấn đề vì có thể xuất phát từ giao dịch đang chờ, phí hoặc quy tắc kế toán. Tuy nhiên, chênh lệch không giải thích được là tín hiệu cần dừng phép cộng và kiểm tra sâu hơn.

Bridge còn tạo thêm rủi ro về hợp đồng, trình xác thực, oracle, multisig và đơn vị lưu ký. Khi đánh giá độ tin cậy của tài sản khóa, cần xem cả mức phụ thuộc vào hạ tầng blockchain, không chỉ kiểm tra số dư hiển thị.

Bước 6: Đối chiếu với số liệu của tổ chức phát hành

Nếu tổ chức phát hành công bố lượng token đang lưu hành, hãy so sánh số liệu đó với tổng nguồn cung on-chain đã điều chỉnh. Đồng thời kiểm tra:

  • Số liệu áp dụng cho thời điểm nào.
  • Có bao gồm tất cả blockchain hay không.
  • Có loại trừ ví kho bạc hoặc token chưa phát hành hay không.
  • Các token bridged do bên thứ ba tạo có nằm ngoài phạm vi báo cáo hay không.
  • Đơn vị phát hành đang báo cáo nguồn cung token hay giá trị tài sản dự trữ.

Nguồn cung và dự trữ là hai chỉ số liên quan nhưng không đồng nhất. Khi kiểm tra khả năng bảo chứng, nên đọc báo cáo dự trữ stablecoin và phạm vi xác nhận thay vì suy luận chỉ từ số token trên chain.

Cách tính nguồn cung không trùng lặp

Ảnh minh hoạ: Nguồn cung stablecoin đa chuỗi: Cách tránh đếm trùng

Trường hợp phát hành trực tiếp trên nhiều chain

Nếu tổ chức phát hành mint token độc lập trên nhiều blockchain và không có quan hệ khóa-mint giữa các hợp đồng, công thức khái quát là:

Nguồn cung duy nhất = tổng nguồn cung lưu hành hợp lệ trên từng chain

Mỗi hợp đồng được cộng một lần sau khi áp dụng cùng một chính sách loại trừ.

Trường hợp lock-and-mint

Giả sử S là nguồn cung token gốc, L là lượng token gốc đang khóa và B là nguồn cung token bridged tương ứng.

Nguồn cung có thể sử dụng bên ngoài hợp đồng khóa được biểu diễn là:

U = (S - L) + B

Khi bridge được bảo chứng đầy đủ và dữ liệu đồng bộ, B thường xấp xỉ L, nên U xấp xỉ S. Sai lầm phổ biến là tính S + B, vì S đã bao gồm số token gốc nằm trong hợp đồng khóa.

Nếu có nhiều chain đích, thay B bằng tổng lượng token đại diện hợp lệ trên các chain đó. Đồng thời phải kiểm tra xem các phiên bản có cùng chia sẻ một kho tài sản khóa hay được bảo chứng qua những tầng khác nhau.

Trường hợp burn-and-mint

Với chuyển liên chuỗi bằng burn-and-mint, không có khoản khóa lâu dài cần trừ. Có thể cộng nguồn cung hiện hành trên các chain được tổ chức phát hành công nhận:

Tham khảo thêm:  Báo cáo dự trữ stablecoin: Cách đọc và kiểm tra

Nguồn cung duy nhất = tổng totalSupply đã điều chỉnh tại cùng thời điểm

Các giao dịch đang chờ có thể tạo chênh lệch tạm thời. Vì vậy, báo cáo cần nêu block tham chiếu và cách xử lý thông điệp liên chuỗi chưa hoàn tất.

Trường hợp bridge nhiều tầng

Nếu token được bridge từ chain gốc sang chain thứ hai rồi tiếp tục bị khóa để mint trên chain thứ ba, cần lập sơ đồ quan hệ tài sản thay vì cộng theo ticker.

Mỗi cạnh trong sơ đồ thể hiện một quan hệ khóa-mint hoặc burn-mint. Khi tính nguồn cung duy nhất, tài sản ở mỗi tầng chỉ được tính tại một đầu của quan hệ. Cách an toàn là cộng token đang lưu hành ngoài escrow ở từng tầng và cộng token đại diện cuối cùng, thay vì cộng toàn bộ totalSupply của mọi hợp đồng.

Những trường hợp dễ làm sai kết quả

Cùng ticker nhưng khác tổ chức phát hành

Bất kỳ ai cũng có thể triển khai token dùng ticker giống một stablecoin phổ biến. Chỉ địa chỉ hợp đồng và bằng chứng về quyền phát hành mới có giá trị nhận diện.

Nhầm hợp đồng bridge với ví kho bạc

Một địa chỉ nắm lượng lớn token không mặc nhiên là escrow của bridge. Cần xác minh chức năng hợp đồng, sự kiện deposit và withdrawal, tài liệu ánh xạ token, cũng như hợp đồng mint ở chain đích.

Cộng nguồn cung lịch sử thay vì trạng thái hiện tại

Tổng lượng đã từng mint không bằng nguồn cung hiện tại nếu token đã bị burn. Nên đọc totalSupply tại block tham chiếu hoặc tái dựng đầy đủ cả sự kiện mint và burn.

Bỏ qua số thập phân và quy tắc làm tròn

Các phiên bản trên hai chain có thể sử dụng số thập phân khác nhau. Trước khi so sánh, dữ liệu phải được chuẩn hóa về cùng đơn vị. Chênh lệch rất nhỏ có thể đến từ làm tròn, nhưng vẫn phải được ghi nhận thay vì tự ý sửa số.

Xem token bị đóng băng là đã rời nguồn cung

Token bị hạn chế chuyển vẫn có thể là nghĩa vụ của tổ chức phát hành. Chỉ loại khỏi nguồn cung nếu phương pháp báo cáo có căn cứ rõ ràng, chẳng hạn token đã bị burn hoặc bị hủy theo cơ chế hợp đồng.

Không nhận diện rủi ro bridge mất bảo chứng

Nếu token đại diện vẫn tồn tại nhưng tài sản khóa đã bị thất thoát, công thức chống đếm trùng không đồng nghĩa token còn được bảo chứng đầy đủ. Khi đó cần báo cáo riêng lượng token đại diện, tài sản còn khóa và phần chênh lệch. Việc lập bản đồ quan hệ đối tác của stablecoin giúp nhận diện chủ thể nào kiểm soát bridge, lưu ký và quyền nâng cấp.

Đồng nhất token biên nhận với stablecoin cơ sở

Token của vault, giao thức lending hoặc sản phẩm sinh lợi có thể đại diện cho quyền đòi hỏi đối với stablecoin cơ sở. Đây không nhất thiết là nguồn cung stablecoin mới. Báo cáo nên tách nguồn cung tài sản cơ sở khỏi nguồn cung token biên nhận.

Mẫu bảng đối chiếu và checklist kiểm tra

Ảnh minh hoạ: Nguồn cung stablecoin đa chuỗi: Cách tránh đếm trùng

Một bảng dữ liệu phục vụ kiểm tra nguồn cung stablecoin nên có các cột sau:

Trường dữ liệu Mục đích
Blockchain Xác định nơi hợp đồng được triển khai
Địa chỉ hợp đồng Tránh nhận diện bằng tên hoặc ticker
Số thập phân Chuẩn hóa dữ liệu trước khi so sánh
Loại phát hành Phân biệt native, lock-and-mint, burn-and-mint hoặc token bên thứ ba
Tổ chức kiểm soát mint Xác định chủ thể có thể tạo thêm token
totalSupply tại block tham chiếu Ghi nhận nguồn cung kỹ thuật tại cùng thời điểm
Địa chỉ escrow Xác định nơi giữ tài sản bảo chứng cho bridge
Số dư escrow Đối chiếu với token đại diện
Chain và hợp đồng đối ứng Lập quan hệ giữa tài sản gốc và token bridged
Nguồn cung sau điều chỉnh Phục vụ phép tính không trùng lặp
Nguồn xác minh Ghi rõ căn cứ phân loại và dữ liệu
Trạng thái kiểm tra Phân biệt dữ liệu đã xác minh và dữ liệu còn nghi vấn

Trước khi công bố kết quả, nên hoàn thành checklist sau:

  • Đã chốt cùng một thời điểm hoặc block tham chiếu hợp lý.
  • Đã xác minh địa chỉ hợp đồng từ nguồn chính thức.
  • Đã kiểm tra proxy, implementation và quyền quản trị.
  • Đã phân biệt phát hành trực tiếp với token bridged.
  • Đã xác định hợp đồng hoặc địa chỉ giữ tài sản khóa.
  • Đã chuẩn hóa số thập phân giữa các chain.
  • Đã đối chiếu token đại diện với tài sản khóa.
  • Đã loại quan hệ khóa-mint khỏi phép cộng trùng lặp.
  • Đã tách token biên nhận và tài sản tổng hợp khỏi stablecoin cơ sở.
  • Đã ghi rõ định nghĩa nguồn cung và các khoản bị loại trừ.
  • Đã nêu chênh lệch chưa giải thích được thay vì tự điều chỉnh dữ liệu.

Giới hạn của dữ liệu và cách trình bày kết quả

Không phải mọi bridge đều công khai đầy đủ địa chỉ escrow, cơ chế ánh xạ token hoặc trạng thái thông điệp liên chuỗi. Tổ chức phát hành cũng có thể cập nhật danh sách chain, hợp đồng và chính sách quy đổi theo thời gian. Vì vậy, kết quả nên đi kèm thời điểm kiểm tra, phạm vi blockchain và mức độ xác minh của từng hợp đồng.

Nếu chưa xác định được một token là phát hành trực tiếp hay bridged, không nên đưa token đó vào tổng nguồn cung duy nhất như một dữ kiện chắc chắn. Cách trình bày phù hợp là tách thành nhóm chưa đủ bằng chứng và nêu tác động tiềm năng nếu token được xác nhận thuộc một trong hai loại.

Nguyên tắc cốt lõi để tránh đếm trùng stablecoin bridged là: không cộng đồng thời tài sản gốc đang khóa và token đại diện được mint từ chính tài sản đó. Với stablecoin phát hành trên nhiều chain, chỉ cộng trực tiếp khi có bằng chứng rằng mỗi hợp đồng là một phần của cơ chế phát hành được công nhận hoặc không dựa trên cùng một lượng token đang bị khóa ở chain khác.